Ég hef um nokkurt skeið furðað mig á sálgæsluhlutverki presta. Það þykir sjálfsagt mál að til þeirra sé leitað vegna vandamála í hjónabandi, vegna sorgar og einnig er til þeirra leitað vegna fjárhagserfiðleika. Mögulega einnig vegna annarra sálrænna vandamála. Þessi þjónusta guðsmannanna er veitt án endurgjalds.
Ég hef jafnframt furðað mig á því að sálfræðiþjónustu fagmenntaðra sálfræðinga verður fólk að greiða fullu verði. Þar koma okkar sameiginlegu sjóðir hvergi inn í.
Fæ ég ekki betur séð en að þarna séu prestar að fara inn á fagsvið annarar stéttar og veita þjónustu án þess að vera fagmenntaðir. Því lék mér forvitni á að vita hvaða menntun guðsmennirnir hafa á sviði sálgæslu. Þökk sé netinu þá eru þessar upplýsingar mjög aðgengilegar, sjá hér. Skv kennsluskrá Háskóla Íslands eru í guðfræðideild kennd eftirfarandi fög sem eitthvað hafa með sálarlíf mannsins að gera:
GFR409G Trúarlífssálarfræði (4e)
GFR502G Trúarlífs uppeldis-og kennslufræði (4e)
GFR315G Kynverund,siðfræði og samfélag (8e)
GFR301G Sálgæslufræði (8e)
Hér hef ég tínt til öll þau námsskeið í guðfræðideild sem koma inn á sálarlíf mannsins með einhverjum hætti. Af námsskeiðslýsingum má sjá að þau snerta sálgæsluhlutverkið sjálft mismikið og öll eru þau skilgreind sem valnámskeið. Mér sýnist að nám fyrir embættispróf í guðfræði sé 300 einingar. Alls eru ofangreind valnámskeið 24 einingar eða sem svarar til um 8% námsins. Ég hef þann fyrirvara á þessari úttekt minni að mér tókst ekki að finna ítarlega útlistun á hvað felst í seinni hluta (120e) náms í guðfræði til embættisprófs. Svo mikið er víst að engar námskeiðslýsingar eru sérstaklega til fyrir þann hluta.
Til viðmiðunar má hér sjá yfirlit yfir þau námskeið sem kennd eru til 180e BS náms í sálfræði. Þessu til viðbótar má hér sjá yfirlit yfir það nám (120e) og þjálfun sem sálfræðingar þurfa að fara í gegnum áður en þeir öðlast starfsréttindi.
Vissulega hafa margir prestar í gegnum starf sitt öðlast reynslu á sviði sálgæslu en þeir hafa enga faglega menntun á því sviði.
En ég spyr:
Hvort viltu láta bifvélavirkja laga bílinn þinn eða mann vanan bílum?
Og konur: Hvort viljið þið vegna kvensjúkdóma, fara til kvensjúkdómalæknis eða hitta mann vanan konum?
Er réttlætanlegt að prestar veiti þjónustu á sviði sálgæslu á þeim forsendum að þeir hafi reynslu á því sviði í gegnum starf sitt? Hvað með þá sem enga starfsreynslu hafa?
Þjóðkirkjunni er þetta árið ætlað um 5 milljarðar af fjárlögum, það er okkar kostnaður. Hvað fáum við í staðinn? Sálgæslu frá aðilum sem ekki hafa hlotið til þess faglega menntun.
Á sama tíma þurfum við sjálf að borga að fullu úr eigin vasa ef við viljum þjónustu aðila sem til þess hafa faglega menntun og starfsréttindi.
Sæl og blessuð,
Það má með sanni segja að töluvert sé sótt til prestana nú á tímum þrenginganna. Þar kemur fólk og vill eiga trúnaðarsamtöl við prestinn sinn um hin ýmsustu mál og vilja þannig létta af sér þungum byrðum.
Varðandi námið í gufræðideildinni að þá er það afskaplega fjölbreytt, biblíufræði, kirkjusaga, tungumál, trúarheimspeki, sálgæsla, siðfræði og fleira.
Fyrir þá sem ætla sér að verða prestar að þá er skylda að taka sálgæslufræðina og öll þau fög sem þú nefnir í pistli þínum. Að auki er kirkjan sjálf með samfylgdarkerfi sem ætlast er til að þeir sem ætli sér þjónustu í þjóðkirkjunni sæki. Þar fylgja þeir presti, taka alls kyns námskeið, meðal annars með sálfræðingum og fleiri aðilum. Er hugsunin sú að samfylgdarkerfið taki tvö ár. Auk þess eru margir prestar með viðbótarnám í sálgæslu, ýmist frá HÍ eða tekið erlendis. Þess vegna má alls ekki segja að prestar séu fúskarar á sviði sálgæslunnar.
Hins vegar má ekki skilja sem svo að prestar skilgreini sig sem sálfræðinga. Ég þekki engan sem gerir slíkt, enda er sálgæsla prests og starf sálfræðinga ekki það sama. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en mig langar til að benda þér á ágætis pistil sem skýrir þetta ágætlega: http://tru.is/pistlar/2009/10/salgaesla-kirkjunnar/
Með bestu kveðju,
Ólafur Jóhann,
Prestur í Seljakirkju.
Sálfræðingar hafa bent á þetta lengi en þó kannski ekki síst það að Sjúkratryggingar greiða niður læknisþjónustu geðlækna en ekki sálfræðinga. Kærðu þetta meðal annars til Samkeppnisstofnunar sem úrskurðaði að þetta væri lögbrot – þó hefur ekkert breyst.
Sæll Ólafur,
athugasemd mín snýr einmitt að því að trúnaðarsamtöl við presta séu borguð af okkar sameiginlegu sjóðum meðan við teljum okkur ekki hafa efni á að verja neinu til niðurgreiðslu á þjónustu fagmenntaðra sálfræðinga.
Athugasemd mín snýr einnig að því að prestar fari inn á þetta svið án þess að hafa menntun til þess. Það að ofangreind námsekið séu skyldunámskeið í náminu breytir engu þar um og samfylgdarkerfi sem þú nefnir ekki heldur.
Kveikjan að þessari færslu var einmitt viðtal við tvo presta í síðdegisútvarpi rásar 2 nú í vikunni þar sem umræðuefnið var hjónaskilnaðir. Prestarnir ræddu þetta eins og þeir væru meðferðaraðilar og ráðgefandi. Þarna fannst mér þeir fara inn á svið sálfræðinga og nær hefði verið að ræða við þá stétt um þetta efni.
Sæl á ný,
Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvað það er slæmt við að fólk leiti sér aðstoðar hjá prestum. Það eru fjölmargir sem nýta sér eða hafa nýtt sér þjónustu prestanna og telja það gera sér gott, hverrar trúar sem þeir eru . Ég sé heldur ekki hvað sé vont eða ófaglegt við það að prestar gefi góð ráð í sínum viðtölum við fólk, eins og þú gagnrýnir.
Mér finnst það tæpast málefnalegt hjá þér að segja að þessar 25 einingar og námskeiðin í samfylgd kirkjunnar (sem eru meðal annars hjá sálfræðingum) séu einskis virði og afgreiðir sem svo að það sé menntun sem hafi ekkert vægi, svo ekki sé minnst á aðra þá viðbótarmenntun á þessu sviði sem margir prestar hafa sótt sér.
Prestar eru ekki að reyna að leika sálfræðinga – og mér finnst lítið gert úr báðum stéttum með því að halda slíku fram. Prestar eru ekki að meðhöndla kvíðaraskanir, þunglyndi o.s.frv. Heldur fyrst og síðast að vera fólki stuðningur á erfiðum tímum, hlusta og uppörva. Það eru ótrúlega margir í þessu samfélagi sem þurfa á slíku að halda og nýta sér. Oft eru það í tengslum við andlát, skilnaði, fjárhagsþrengingar og fl. Þegar fólk gengur í gegnum erfiða lífsreynslu þarf það kannski ekki á sálfræðimeðferð að halda, en er gagnlegt að eiga trúnaðarsamtal við þann sem kann sálgæsluna og getur veitt stuðning og hvatningu. Það er meðal annars okkar hlutverk.
Með hlýjum kveðjum,
Ólafur Jóhann.
Hmm, eru það ekki frekar geðlæknar en sálfræðingar sem meðhöndla kvíðaraskanir og þunglyndi? Eða er ég að misskilja?
Sæll aftur Ólafur.
Það að geta átt trúnaðarsamtal við einhvern er af hinu góða, þar geta vinir og ættingjar spilað stórt hlutverk og einnig er mikilvæg starfssemi rekin af Rauða krossinum þ.e. hjálparsíminn 1717.
Það þarf ekki alltaf sérmenntað fólk í það.
Það sem ég er að benda á í pistlinum mínum er að það er mínu mati hrópandi misvægi í því að ekkert er greitt úr okkar sameiginlegu sjóðum í meðferð á vegum fagmenntaðra aðila, þar á ég við sálfræðinga. Hins vegar greiðum við og höldum uppi prestum til að eiga þessi trúnaðarsamtöl í gegnum okkar sameiginlegu sjóði.
Mér finnst þetta ósamræmi, sérstaklega þar sem menntun prestanna er að mestu á trúarlega sviðinu en ekki á sálfræðilega sviðinu. Um það vitnar kennsluskrá HÍ rækilega. 24eininga nám er ekki einu sinni fullt nám í eina önn og námskeiðslýsing þessara námskeiða sem ég tel upp gefur mér ekki þá hugmynd að þarna sé í öllum tilvikum sálfræðihlutinn sá mikilvægi, heldur að útgangspunkturinn sé sá trúarlegi.
Ég er ekki viss um að fólk geri sér fulla grein fyrir því hversu lítil áhersla er á þennan þátt í guðfræðináminu og því telji fólk að prestar séu mun betur að sér á þessu sviði en efni standi til.
Fannst mér umræðan um hjónaskilnaðina í síðdegisútvarpinu virkilega benda til þess og tel ég að þannig mál eigi miklu frekar heima á stofum sálfræðinga en hjá prestum.
Vildi ég óska að fólk ætti kost á ódýrri meðferð sálfræðinga við slíkar aðstæður.
Sæl Hildigunnur. Nei það er ekki endilega svo en þeir einir mega gefa lyf.
Þessi frasi sem svo oft er notaður “hvað er svona slæmt við að fólk leiti sér aðstoðar hjá presti” er ekki það sem málið snýst um. Það er ekkert slæmt við það að leita til prests. Það er hið sjálfgefna kerfi að prestur eigi að sjá um ákveðna hluti sem er ekki ásættanlegt. Ef ég ætti alvarlega veikt barn eða væri alvarlega veik sjálf og lægi á spítala þá myndi ég ekki vilja að það væri prestur sem veitti mér andlegan stuðning heldur menntaður sálfræðingur!
Komið þið sælar Kristjana og Bylgja,
Hjálparsíminn 1717 er frábært tæki og hefur reynst mörgum ótrúlega vel og almennt finnst mér Rauði Krossinn vera að standa sig gríðarlega vel í sálrænum stuðningi. Hins vegar held ég að það sé ekki verra að hafa fleiri valkosti. Margir vilja kannski heldur ræða hlutina augliti til auglitis frekar en í gegnum síma og finnst gott að geta spjallað við prest þá. En hins vegar er prestum ekki haldið upp til þess að eiga trúnaðarsamtöl. Ég held að það sé öllum ljóst að prestar sinna miklu fleiri hlutverkum heldur en trúnaðarsamtölin, nefni ég í því samhengi safnaðarstarf, helgihald auk hinna hefðbundnu prestsverka; skírna, ferminga, hjónvígslna og útfara.
Ég held að það væri verðugt að niðurgreiða tíma hjá sálfræðingum, held að slíkt sé jafnvel enn þarfara á krepputímum, þegar vandamál og krísur geta leitt til gríðarlegar erfiðra sálrænna sjúkdóma. Hins vegar er sú fullyrðing röng að í dag sé ekki neitt greitt af skattfénu til sálfræðiþjónustu. Á geðsviði Landspítalans starfa tæplega fjörtíu sálfræðingar og einnig starfa sálfræðingar á kvenna- og barnasviði, lyflækningasviði, slysa- og bráðasviði og skurðlækningasviði (heimild: heimasíða lsp). Ég efast ekki um að þar mæta bæta verulega í á þeim vettvangi og er ég þar hjartanlega sammála.
Og fyrst Bylgja kom inn á stuðning á sjúkrahúsi, þá er rétt að benda á í því samhengi að enn meiri menntunarkröfur eru gerðar til sjúkrahúspresta. Þeir þurfa að hafa lokið viðbótarnámi með svokallaða CPE (clinical pastoral education) gráðu, sem er eins árs viðbótarnám við kandídatsgráðuna. En auðvitað er það þannig að ekki leita allir í sömu átt þegar þeim vantar huggun og uppörvun og það að geta átt val í þeim efnum held ég að sé frekar styrkleiki frekar en veikleiki kerfisins.
Sæl Kristjana. Ég sat nú barasta áfangann “sálgæsla” í guðfærðideild HÍ árið 2005. Það var nú meiri vitleysan. Þessi áfangi átti ekkert skylt við akademísk vinnubrögð. Nemendur áttu að lesa jobsbók og tengja hana einvernvegin við sjálfa sig. Í stuttu máli fóru nemendur margir hverjir bara að gráta yfir því sem þau voru að segja. Mikið um þerripappír og snökt í skólastofunni. Eins óakademískt og hugsast getur.
Og fyrir þá sem ekki hafa lesið Jobsbók þá endar hún út í hafsauga og er beisikklí ekki um neitt nema grimman guð sem fer í veðmál við Djöfulinn um hvað hann getur pínt Job gamla mikið. Alveg með eindæmum ljót saga.
“…að prestar gefi góð ráð í sínum viðtölum við fólk,”
Það er einmitt þetta – prestar GEFA RÁÐ – það lýsir því vel að þeir eru ekki fagmenntaðir. Fyrir utan að blanda inn í umræðuna og allar lausnir trú á yfirnáttúrulega vera.
Sjúkrahúsprestar kunna að vera sérmenntaðir í áfallahjálp fyrir sjúka og deyjandi og aðstandendur þeirra, en það breytir ekki því að hann/hún er prestur og í ákveðnum tilvikum getur það embætti einfaldlega þvælst fyrir. Það er gott og blessað að bjóða sjúklingum upp á prest, en það þarf líka að vera eitthvað í boði fyrir þá sem ekki hafa áhuga á trúarlegum stuðningi. Ég hef sjálf upplifað að vera með nákominn ástvin deyjandi á spítala og vera spurð hvort hann vildi hitta prest. Frá rúmi sjúklingsins barst skýrt “nei takk!” Með það var það mál úr sögunni, þ.e. það var ekki boðið upp á áfallahjálp frá “óháðum” aðila, fyrst presturinn var afþakkaður. Þetta olli mér heilabrotum síðar meir – ég held að sjúklingurinn, og við aðstandendurnir, hefðum öll á þeirri stundu haft gagn af að ræða við fagmanneskju, en ekkert okkar langaði að tala við prest. Og það var það eina sem sjúkrahúsið bauð, að minnsta kosti datt engum starfsmanni deildarinnar í hug að koma með einhvern annan valkost við prestinn. Sem mér hefði nú fundist kurteislegra, þó við hefðum á þeirri stundu eiginlega ekki haft rænu á að leita sérstaklega eftir því.
Pingback: Valkostir í áfallahjálp « Efst í huga