Seinasta færsla mín hlaut nokkra athygli og fékk ég m.a. nokkrar athugasemdir frá Ólafi Jóhanni Borgþórssyni presti í Seljakirkju. Ég vil hér á eftir svara nokkrum þeirra ítarlegar en ég gerði í athugasemdakerfinu.
Ólafur segir:
“Varðandi námið í gufræðideildinni að þá er það afskaplega fjölbreytt, biblíufræði, kirkjusaga, tungumál, trúarheimspeki, sálgæsla, siðfræði og fleira.”
Í pistli mínum um presta og sálgæslu hafði ég túlkað frekar rúmt þau námskeið í Guðfræðideild sem tengjast sálarlífi mannsins. Sem dæmi má nefna að í námsskeiðslýsingu fyrir GFR409G Trúarlífssálarfræði (4e) má sjá eftirfarandi:
Gerð grein fyrir sálfræðilegum kenningum um upptök og þróun trúarreynslu, trúarhugtaka og trúarviðhorfa og því hvernig trúin mótar persónuleika mannsins. Fjallað um þekkingu og mannskilning út frá uppeldisfræðilegum forsendum og um breytingar á trúarlífi og þroska trúarlífsins út frá vitrænum og siðrænum forsendum.
Nálgunin í þessu námskeiði er trúarleg, ekki sálfræðileg.
Í námskeiðslýsingu fyrir námskeiðið GFR502G Trúarlífs uppeldis-og kennslufræði (4e) má finna eftirfarandi:
Fjallað verður um markmið trúkennslu í skólum og söfnuðum. Trúaruppeldi verður skoðað sögulega og með tilliti til boðunar kirkjunnar og hlutverks skólans. Gerð verður grein fyrir sálar- og uppeldisfræðilegum forsendum kristinfræðikennslu barna og unglinga, námskrárgerð, námsefni og kennsluaðferðum. Sérstök áhersla verður lögð á skírnarfræðslu þjóðkirkjunnar og fermingarstörf. Stúdentar í námi til embættisprófs þurfa að taka þátt í fermingarstörfum og barnastarfi í söfnuði undir umsjón umsjónarkennara.
Þarna er afar lítið um sálfræðilega nálgun. Nálgunin er sýnist mér réttlæting fyrir því að trúaruppeldi fari fram í skólastofum. Munið, þetta er nám á háskólastigi. Ég þori varla að nefna gagnrýna hugsun í þessu samhengi, en það tel ég að ætti að vera útgangspunktur í háskólanámi.
Ef námskeiðið GFR315G Kynverund,siðfræði og samfélag (8e) er skoðað má sjá eftirfarandi námskeiðslýsingu:
Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin “eðlilegt” og “óeðlilegt”, menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.
Er þetta námskeiðið sem býr presta undir að aðstoða hjón í sambúðarerfiðleikum? Ef ekki þá langar mig að sjá lýsinguna á því námskeiði.
Seinasta námskeiðið er það sem kemst næst því að fjalla um sálarlíf mannsins, það er námsskeiðið GFR301G Sálgæslufræði (8e) lýsinguna má sjá hér:
Fjallað verður um nokkur grundvallaratriði kristinnar sálgæslu, einkum í tengslum við margvíslegan lífsvanda. Leitað verður svara við spurningum sem varða trú, sekt, fyrirgefningu, notkun náðarmeðalanna, samtal, kulnun o.fl. Einnig verður leitast við að skoða stöðu greinarinnar innan guðfræðinnar og gagnvart öðrum hjálpargreinum.
Ólafur nefnir samfylgdarkerfi sem þjóðkirkjan hefur sem undirbúning fyrir verðandi presta. Égg þekki ekki þetta kerfi en hann segir:
“Að auki er kirkjan sjálf með samfylgdarkerfi sem ætlast er til að þeir sem ætli sér þjónustu í þjóðkirkjunni sæki. Þar fylgja þeir presti, taka alls kyns námskeið, meðal annars með sálfræðingum og fleiri aðilum. Er hugsunin sú að samfylgdarkerfið taki tvö ár. Auk þess eru margir prestar með viðbótarnám í sálgæslu, ýmist frá HÍ eða tekið erlendis.”
Eins og hann lýsir þessu sýnist mér að um e.k. starfsnám sé að ræða. Slíkt er auðvitað af hinu góða, læknanemar eru í námi sínu inni á sjúkrahúsum, sömuleiðis hjúkrunarfræðingar. En svona starfsnám eða þjálfun getur ekki verið fullnægjandi ef grunnur námsins er eins veikur og ætla má af námsskeiðslýsingunum. Það verður enginn fullnuma bara við það að fygjast með vinnu annarra. Viðbótarnámsskeið hvort sem þau eru tekin við HÍ eða annarsstaðar eru ákjósanleg viðbót en ég ítreka að grunninn vantar.
Enn heldur Ólafur áfram:
“Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvað það er slæmt við að fólk leiti sér aðstoðar hjá prestum. Það eru fjölmargir sem nýta sér eða hafa nýtt sér þjónustu prestanna og telja það gera sér gott, hverrar trúar sem þeir eru .”
Ef Ólafur skilur pistil minn þannig að ég telji slæmt að fólk leiti sér aðstoðar hjá prestum þá er það misskilningur. Ég var í pistlinum að benda á tvennt:
- Fagleg sálfræðimenntun presta er lítil
- Mikið misræmi er í því hversu mikið við verjum úr okkar sameiginlegu sjóðum til að greiða fyrir þjónustu (þar með talið sálgæslu) presta annars vegar og sálfræðinga hins vegar.
Þetta misræmi leiðir til þess að fólk leitar til presta þegar það með sanni ætti meira erindi til sálfræðinga, prestarnir upplifa þetta sem eftirspurn eftir þjónustu þeirra og þrýsta á um ráðningu fleiri til kirkjunnar. Fólk sækir í þessa þjónustu án þess að gera sér grein fyrir hversu veikan faglegan grunn prestarnir hafa á þessu sviði.
En gefum Ólafi aftur orðið:
“Ég held að það sé öllum ljóst að prestar sinna miklu fleiri hlutverkum heldur en trúnaðarsamtölin, nefni ég í því samhengi safnaðarstarf, helgihald auk hinna hefðbundnu prestsverka; skírna, ferminga, hjónvígslna og útfara.”
Það eru einmitt þessi hefðbundnu verk sem prestar eiga að sinna en láta fagaðila um að sinna því sem er utan við þeirra nám. Er mér þar efst í huga t.d. hjónabandsráðgjöf.
Og enn heldur Ólafur áfram:
“En auðvitað er það þannig að ekki leita allir í sömu átt þegar þeim vantar huggun og uppörvun og það að geta átt val í þeim efnum held ég að sé frekar styrkleiki frekar en veikleiki kerfisins.”
Þarna kemur Ólafur einmitt inn á punkt sem mér finnst mjög mikilvægur. Hann er einmitt sá að þetta val sem hann nefnir er nefnilega tæpast til staðar. Þjónusta kirkjunnar þykir svo sjálfgefin þegar eitthvað bjátar á, þar á ég við andlát og alvarleg slys og er þessi þjónusta kirkjunnar eftir því sem ég best veit, veitt endurgjaldslaust. Mér er ekki kunnugt um að þeir sem ekki vilja þjónustu presta á þessum stundum eigi kost á endurgjaldslausri sálfræðiaðstoð. Þetta val er því ekki til staðar. Samt greiða þeir sem standa utan trúfélaga sömu upphæð og þeir sem eru í trúfélögum, í okkar sameiginlegu sjóði sem m.a. renna til að niðurgreiða þjónustu presta.
Höfum það í huga.
Heil og sæl,
Ég er guðfræðinemi og akkúrat að taka námskeiðið “GFR301G Sálgæslufræði” núna á þessari önn. Mér sýnist gæta nokkurs miskilnings hjá þér um bæði tilgang og eðli sálgæslunnar. Ef þú hefur raunverulegan áhuga á að átta þig á hvernig í þessu máli liggur legg ég til að þú leitir svara hjá hinum frábæra kennara námskeiðsins sem er sjúkrahúspresturinn Sigfinnur Þorleifsson sem getur svarað þér ágætlega um þann mun sem liggur á sálfræði og sálgæslu. Þess má þó geta að mikilvægur hluti sálgæslunnar getur falist í því að vísa fólki til sálfræðinga eða annarra sem henta betur við úrvinnslu sumra mála. Það hvort þessi þjónusta er niðurgreidd með skattfé er síðan allt annað mál og óskylt en í stuttu máli þá greiðir ríkið laun presta sem hluta af samkomulagi við kirkjunna þar sem ríkið yfirtók kirkjujarðir gegn þeirri skuldbindingu. Þess vegna er ákaflega langsótt að tala um “niðurgreiðslu ríkisins” á þessari sálgæsluþjónustu sem kirkjan veitir af fúsum og frjálsum vilja endurgjaldslaust.
Bestu kveðjur,
Ægir