Fimmvörðuháls í gráum lit

Eldgosið á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli hefur sett mark sitt á landið okkar til frambúðar. Nákvæmlega hversu mikið er enn ekki komið í ljós en fyrir forvitna náttúruskoðara er áhugavert að fylgjast með þeirri landmótun sem þarna fer fram. Svo mikið er víst að á Fimmvörðuhálsi hafa orðið stórkostlegar breytingar og mjög líklegt að þeim sé hvergi lokið.

Um miðjan júlí var búið að stika nýja gönguleið um nýju gígana þá Magna og Móða og leiðin milli Skóga og Þórsmerkur formlega opnuð forvitnum ferðalöngum. Það reyndist mér ekki erfitt verk að tæla Ásdísi vinkonu mína með mér í landkönnuðarleiðangur um svæðið laugardaginn 17. júlí.

Eins og unglingarnir segja þá vorum við “skutlaðar” að Skógum um morguninn en farangur sendum við í Þórsmörk með áætlunarrútu. Örlítið óttuðumst við öskufjúk en veðrið lofaði góðu, sól og nánast logn. Um kl. 10 var okkur ekkert að vanbúnaði og hægt að smella af upphafsmynd.

Einkennileg fannst okkur jöklasýnin sem blasti við til beggja átta. Báðir voru þeir kolsvartir Mýrdalsjökull og Eyjafjallajökull. Enn steig gufa upp úr toppgíg Eyjafjallajökuls og minnti á ósköpin sem dundu á sl. vor.

Frá þjóðveginum virtist gróður undir Eyjafjöllum víðast hvar ná nokkuð vel upp úr öskunni. Við Skóga var úthagi nokkuð vel grænn og grasi vaxinn en eftir því sem ofar dró bar alltaf meira og meira á öskunni og grasið átti erfiðara með að þrengja sér í gegn. Víða mátti einnig sjá hvar öskunni hafði skafið í skafla,  í lægðir sem sneru móti suðri, einmitt þar sem áður höfðu verið grasi grónar lautir. Við Ásdís veltum því fyrir okkur hvort þetta yrðu ekki fljótlega uppblásturssár í landinu. Það er ekki ólíklegt að askan nái strax á þessu ári að kæfa grasið og þessi uppblásturssár séu þegar farin að myndast. Eins og ég sagði þá minnkaði gróðurinn eftir því sem ofar dró og nokkru neðan við brúna yfir Skógá var ástandið svona:

Þar sem áður voru fallega grasi grónar syllur og árbakkar voru núna bara gráir klettar. Það var allt svo einkennilega grátt. Það var eins og við gengjum inn í land án lita, allt var svo grátt. Eftir því sem ofar dró fækkaði þessum örfáu grænu stráum sem náðu upp úr öskunni.

Við Skógá tókum við eftir því að öskulagið hafði runnið undan hallanum og þar sem askan hafði runnið niður í ána var gróðurinn að taka við sér.

Þegar komið var yfir Skógá tók alger grámi við enda held ég að þar hafi ekki verið mikill gróður fyrir. Það var einkennileg tilfinning að arka þarna um í algerlega litlausu landi, ekki einusinni fannhvítir jöklar á sitt hvora hönd eins og venjan er.

Stuttu áður en komið var að Baldvinsskála tók við nýtt fyrirbæri. Þar sem askan hafði fallið ofan á þykkt snjólag hefur snjórinn ekki náð að bráðna undan öskunni. Því er enn snjólag undir öskunni en snjórinn hefur þó náð að bráðna á stöku stað og myndar það hringi eða holur í öskunni. Næstu kílómetrana var þetta ríkjandi umhverfi.

Yfir háhálsinn var gegnið í þessu landslagi, þykku lagi af ösku sem lá ofan á snjónum frá því í vetur. Búast má við að þetta snjólag sé víðast komið til að vera því mér þykir ólíklegt að það nái að bráðna undan öskulaginu.

Þegar komið var yfir hæðina þar sem skáli Útivistar stendur  styttist í að sæist í þá bræður Magna og Móða, víst er að þeir stóðu alveg fyrir sínu. Fyrst er komið að Magna:

Vissulega var allt umhverfið grátt af ösku en gígurinn sjálfur er litríkur. Þarna hefur gönuleiðin verið stikuð í jaðri gígsins og þannig sleppur maður við að fara yfir hraunið þar sem það er mjög úfið. Hins vegar var ekki stikað upp á topp á gígnum en þangað vilja forvitnir ferðamenn endilega komast. Hef ég áhyggjur af að gígurinn verði fljótlega eða sé jafnvel nú þegar, orðinn útsporaður. Tel ég að réttast sé að marka ákveðna leið á topp gígsins því ég sé ekki að hægt sé að hindra forvitna ferðalanga í að fara þarna upp. Svo mikið er víst að þrátt fyrir að hafa tuðað þetta í jaðri gígsins þá var forvitni mín það sterk að ég fór þarna upp.

Gígurinn er enn funheitur og þarna stíga upp gufur sem áreiðanlega eru lítt heilsusamlegar. Forvitnir ferðalangar láta það ekki á sig fá en víst er að okkur Ásdísi brá þegar við sáum á myndunum okkar bláar gufur stíga upp af gígnum. Eftir þessu tókum við ekki þegar við vorum þarna.

Af Magna er gott útsýni yfir á yngri bróðurinn, Móða:

Þessir gígar eru fallegir í öllum sínum hrikalegheitum og bera glöggt vitni um þau náttúruöfl sem við búum við á þessu landi. Að sjá landið myndast og mótast er áhrifaríkt og merkilegt.

Þegar við höfðum virt þá bræður fyrir okkur nokkra stund hélt gangan áfram, leiðin lá nú niður að Básum. Ofar var askan ríkjandi og að horfa yfir Þórsmörkina var svo sannarlega öðruvísi en áður. Græni liturinn var ekki eins sterkur og í stað þess móbrúna sem áður hefur verið mótvægi þess græna þá var viss grámi yfir svæðinu.

Hraunfossinn niður í Hrunagil var í þessu gráa umhverfi. Það verður spennandi að sjá hvernig litasamsetningin mun breytast þegar árin líða.

Eftir því sem neðar dró varð gróðurinn sterkari og þegar komið var niður í Bása virtist gróðurinn hafa vinninginn á öskuna. Þar var græni liturinn áberandi, birkið ríkjandi og grasið inn á milli vel sprottið.

Við komum niður að Básum um kl. 19 og vorum því rétt um 9 tíma á leiðinni. Þetta var enginn kraftganga, við tókum því rólega, tókum mikið af myndum og gáfum okkur góðan tíma til að skoða okkur um. Það var eigi að síður ljúft að taka upp nesti og skála fyrir vel heppnaðri göngu um landssvæði sem svo sannarlega er í mótun.

Daginn eftir gegnum við á Útigönguhöfða og horfðum þaðan yfir gígana á Fimmvörðuhálsi. Einnig er þar frábært útsýni yfir Þórsmörkina sem að þessu sinni var ekki líkt því eins græn og venjulega.

Í sumar hef ég heyrt þá kenningu að Básar hafi sloppið betur við öskufallið en aðrir hlutar Þórsmerkur. Vil ég hér með mótmæla því. Geri ég ráð fyrir að þar hafi svipað magn ösku fallið og þarna í kring. Hins vegar er gróðurinn í Básum svo mikill og sterkur að hann nær betur upp úr öskunni. Þetta fannst mér áberandi í göngunni yfir Fimmvörðuhálsinn, þar sem gróðurinn var sterkur fyrir náði hann mun betur í gegn en þar sem hann var veikari.

Þennan pistil ætlaði ég að vera löngu búin að skrifa til hvatningar fyrir fólk að ganga þarna yfir í sumar, næsta sumar munu jöklarnir aftur verða hvítir (vonandi!) og upplifunin af göngunni verða önnur. Enn er sumarið ekki búið og alls ekki of seint að fara þarna yfir. Þetta er góð dagsganga og lítið mál að senda farangur yfir með áætlunarbílnum og taka svo rútuna heim daginn eftir.

Fleiri myndir úr ferðinn má sjá hér.