Nokkur atriði hafa verið mér hugleikin undanfarinna daga. Hér með er þeim komið á framfæri.
1. Heiðarleiki
Fyrir tveimur árum var haldinn þjóðfundur í Laugardagshöll. Ef ég man rétt voru þar samankomin tæplega eittþúsund manns. Mörgum fannst þetta merkilegt framtak, þarna átti að vera þverskurður þjóðarinnar. Á þessum fundi setti fólk niður þau gildi sem það vildi að væru leiðarljós þjóðarinnar út úr þessari kreppu (efnahagslegri, stjórnmálalegri o. s. frv). Það gildi sem skoraði hæst var “heiðarleiki”.
Hvað er heiðarleiki?
Er það ekki að standa við orð sín? Ekki einvörðungu niðurneglda margvottaða samninga, heldur einnig það sem er handsalað.
Er það ekki að gera öðrum mönnum það sem maður myndi vilja að þeir geri manni sjálfum?
Er það ekki að fara eftir þeim reglum sem búið er að setja í samfélagi okkar, skrifuðum sem óskrifuðum?
Hvernig rímar þetta við það að íslensk stjórnvöld hafa frá upphafi sagt að við ætlum að borga þetta Icesave, það þyrfti bara að semja um greiðslukjörin. Nú vill heiðarlega þjóðin ekki kannast við þetta og segja nei.
Hvað hefðum við sagt ef Bretar eða Hollendingar hefðu sett upp sambærilega innlánsreikninga hér á landi, reikninga sem lutu eftirliti þeirra. Svo hefði þessi banki farið á hausinn og þeir borgað innlán í sínum löndum en ekki hér? Við þessi heiðarlega þjóð hefði farið af límingunum.
2. Óreiðumenn
Við borgum ekki skuldir óreiðumanna. Þetta er ekki mín skuld. Ég skrifaði aldrei undir þessa skuld.
Þetta eru algengustu rök NEI sinna í Icesave.
Það einkennilega við þessi rök er að margir af þeim sem halda þessu fram voru hvað ákafastir talsmenn í þess að færa niður húsnæðisskuldir landsmanna. Þegar slíkt er gert lendir skuldin einhversstaðar annars staðar, einhverjir aðrir áttu að taka á sig tapið, þrátt fyrir að hafa aldrei skrifað undir skuldaviðurkenningu.
Mér nægir að nefna tvö nöfn í þessu samhengi: Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Lilja Mósesdóttir.
Hvorugt vill borga Icesave, með því væri verið að borga skuldir óreiðumanna, báðum fannst sjálfsagt að færa niður húsnædisskuldir, láta þær lenda á öðrum.
3. Áhættusækni
Það var áhættusækni íslenskra bankamanna sem kom okkur í þá stöðu sem við erum í dag. Íslenskur almenningur tók gengislán eins og enginn væri morgundagurinn og kom mörgum í erfiða skuldasúpu. Stöðu sem margir sjá ekki leið út úr. Slíkt var áhættusækni því fólki átti að vera ljóst að gengið sem lánin voru tekin á var ekki líkegt til að standa að eilífu.
Þessi sama áhættusækni rekur margan til að segja NEI í kosningunum í dag. Spurningin sem við svörum í dag er nefnilega ekki hvort við viljum við borga. Spurningin er miklu frekar hvort við séum tilbúin til að taka áhættu á að tapa dómsmáli.
Þeir sem segja nei í dag vilja taka þá áhættu. Því gæti fylgt margfalt hærri kröfur en við stöndum frammi fyrir í dag, hærri vextir, stöðnun til lengri tíma og einangrun.
Ef meirihluti þjóðarinnar velur þessa leið er ekki við vonda stjórnmálamenn að sakast. Þjóðin velur.
